દેશની સ્વતંત્રતાના દાયકાઓ પછી પણ કેટલાક આદિવાસી સમાજ એવા છે કે જેમની વિશિષ્ટ ઓળખ, પૂજા-પદ્ધતિ અને દેવી-દેવતાઓને સરકારી ચોપડે તે સ્થાન નથી મળી શક્યું જેના તેઓ હકદાર હતા. ચિતુરિયા આદિવાસી સમાજ પણ આ જ ઓળખના સંકટ સામે ઝઝૂમી રહ્યો હતો. પરંતુ હવે, રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ બંગાળસિંહ આર. ચૌહાણના નેતૃત્વમાં આ સમાજ પોતાના હક અને રાષ્ટ્રીય ઓળખ માટે એક મોટા મંચ પર સંગઠિત થઈ ચૂક્યો છે.
સરકારી ચોપડે નોંધણી અને સાંસ્કૃતિક અસ્તિત્વની લડાઈ ચિતુરિયા સમાજની પ્રગતિનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને ‘નેક્સ્ટ લેવલ’ પ્રસ્તાવ એ છે કે ભારત સરકારના સત્તાવાર ચોપડે આદિવાસી જાતિઓ, સમાજની વિશિષ્ટ પૂજા-પદ્ધતિ તથા તેમના દેવી-દેવતાઓની વિધિવત નોંધણી કરાવવામાં આવે. જ્યાં સુધી કોઈ સમાજની સાંસ્કૃતિક અને જાતીય ઓળખને બંધારણીય અને સરકારી માન્યતા મળતી નથી, ત્યાં સુધી તેમને મળતા અનામત, જનજાતીય કલ્યાણ યોજનાઓ અને બજેટ ફાળવણીનો પૂરો લાભ મળી શકતો નથી. બંગાળસિંહ ચૌહાણજીનું આ આંદોલન માત્ર સામાજિક સુધારા સુધી સીમિત નથી, પરંતુ આ ચિતુરિયા સમાજના બંધારણીય અસ્તિત્વની લડાઈ છે.
બંગાળસિંહ ચૌહાણનું ‘નેક્સ્ટ લેવલ’ વિઝન
રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ બંગાળસિંહ આર. ચૌહાણ ચિતુરિયા સમાજને માત્ર એક પરંપરાગત આદિવાસી સમુદાય સુધી સીમિત જોવા નથી માંગતા. તેમનું સપનું આ સમાજને આધુનિક ભારતના અગ્રહરોળના સમાજોમાં સામેલ કરવાનું છે:
- આધુનિકતા અને પરંપરાનું સંતુલન: તેઓ ઈચ્છે છે કે સમાજ પોતાની અનોખી પૂજા-પદ્ધતિ અને મૂળિયાં સાથે જોડાયેલો રહે, પરંતુ કુરિવાજોનો ત્યાગ કરીને ટેકનોલોજી, ઉચ્ચ શિક્ષણ અને રાજકારણમાં પોતાનું સ્થાન બનાવે.
- યુવાનોને રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વ સોંપવું: ચૌહાણજીનું લક્ષ્ય છે કે ચિતુરિયા સમાજનો યુવાન માત્ર મજૂરી સુધી સીમિત ન રહે, પરંતુ દેશની અમલદારશાહી (બ્યુરોક્રેસી), ન્યાયતંત્ર અને ઉદ્યોગ જગતમાં નેતૃત્વ કરે.
- કાનૂની સુરક્ષા અને સન્માન: સમાજને કોઈપણ પ્રકારના શોષણથી બચાવીને તેમને ભારતના દરેક નાગરિકની જેમ સમાન સ્વાભિમાન અપાવવું.
સરકાર માટે ભાવિ કાર્યયોજના (Roadmap)
ચિતુરિયા સમાજને ભારતની મુખ્યધારામાં સંપૂર્ણપણે સામેલ કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે તાત્કાલિક ધોરણે પગલાં ભરવા પડશે:
- સત્તાવાર ગેઝેટ અને વસ્તીગણતરીમાં નોંધણી: ભારત સરકારના જનજાતીય બાબતોના મંત્રાલયે (Ministry of Tribal Affairs) ચિતુરિયા સમાજની જાતિઓ, પૂજા-પદ્ધતિ અને દેવી-દેવતાઓને સત્તાવાર ગેઝેટમાં નોંધવા જોઈએ.
- વિશેષ જનજાતીય વિકાસ પરિષદની રચના: ચિતુરિયા બહુલ વિસ્તારોના સમગ્ર માળખાકીય વિકાસ (રસ્તા, વીજળી, પાણી, ઈન્ટરનેટ) માટે વિશેષ પેકેજ બહાર પાડવું જોઈએ.
- સાંસ્કૃતિક સંરક્ષણ અને સંશોધન કેન્દ્ર: આ સમાજની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વારસો, પૂજા-પદ્ધતિઓ અને લોકકળાઓને સાચવવા માટે સરકારી અનુદાનથી સંશોધન સંસ્થાઓની સ્થાપના કરવી જોઈએ.
બંગાળસિંહ આર. ચૌહાણના નેતૃત્વમાં ચિતુરિયા આદિવાસી સમાજ આજે એક એવા ઐતિહાસિક મોડ પર ઊભો છે જ્યાંથી પાછા વળવાનો કોઈ રસ્તો નથી. આ સમાજ હવે કુરિવાજોનો અંધકાર પાછળ છોડીને, બંધારણીય અધિકારો સાથે ‘નેક્સ્ટ લેવલ’ તરફ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યો છે.
== સમાપ્ત ==
